Romancı İncelemeye Kalkışırsa

China Mieville

Kendi hayallerini yazıya aktarıp kurgulayarak roman kotarmaya alışmış bir yazarın, günün birinde, merak alanlarını açık edecek biçimde bir inceleme kitabını yazmaya kalkışmasını okur olarak nasıl değerlendireceğime bir türlü karar veremem. Yazarı “tanıdığım” ve öyle ya da böyle yapıtlarıyla ilgilendiğim için mi bu inceleme kitabına yönelirim, yoksa incelediği konuyu ben de merak ettiğim için mi okumaya başlarım, bazen kesinlikle ayrıştıramam. Bilimkurgu tarzında yazdıklarına belli bir ilgiyle yaklaştığım China Miéville’in tam da Sovyet Devrimi’nin yıldönümünde Ayrıntı Yayınları tarafından yayımlanan Ekim: Rus Devriminin Hikâyesi adlı kapsamlı tarih çalışmasını hangi yönden merak ettiğimi net söyleyemezdim, ta ki yakınlarda ben de son günlerde çok sayıda yayımlanan Sovyet Devrimi hakkındaki kitaplardan birinin son okuyucularından biri olmasaydım... Dolayısıyla artık merakım hakikaten çok detaylı belgelenmiş, üzerinde çalışılmış, tartışmalarıyla birlikte çok geniş literatürü olan bir konuda, ekseriyetle aklını ve hayal gücünü kullanmakla meşhur bir fantazya yazarının farklı ne yazabileceği üzerineydi.

China Miéville sadece bir bilimkurgu ya da fantastik kurgu yazarı değil. 1972 doğumlu Miéville, Cambridge’deki bir kolejden antropoloji mezunu ve London School of Economics’te Uluslararası İlişkiler bölümünden hem yüksek lisans hem de doktora derecelerini almış, sonradan doktora tezini de “Eşit Haklar Arasında: Uluslararası Hukuğun Marksist Bir Teorisi” adı altında kitaplaştırmış. Postmodern teorilerden üniversitede okurken yaka silken Miéville, tarihin açıklanmasında klasik Marksist teoriye dönmüş ve yeniden Marx’ın tezlerine yönelen akımın içinde yer alıyor. Aktivist yönü de olan Miéville, düpedüz siyaset de yapıp İngiltere’deki Sosyalist İşçiler Partisi’nin üyesi olmuş, parlamento seçimlerinde Sosyalist İttifak’tan 2001’de aday olup seçilememiş, 2013’te de partisinin liderliğini eleştirerek ayrılmış. Ayrıca küresel Sosyalist Birlik üyesi de olan Miéville, Sovyet Devrimi konusunda akademik yeteneklerini de kullanarak kalem oynatmaya ehil, işin içinde bir isim; dolayısıyla yazdıklarını şişireceğini ummuyorum, nüanslarını kişisel olarak anlamakta zorlanacağım biçimde kendi inançlarını da işin içine katacaktır, ama çalışmasının girişinde elinden geldiğince objektif olmaya verdiği söze inanmaktan başka bir şey yapamam okurken.

Perdido Sokağı İstasyonu, Yara, Şehir ve Şehir, Un Lun Dun, Kraken, Demir Konsey, Elçilik Kentive Kral Fare; Yordam Kitap tarafından dilimize (nedense dört farklı çevirmenle) aktarılan Miéville romanları. Bilimkurguyu ve fantazyayı kendisine özgü bir biçimde kullanan Miéville, “New Weird” olarak kategorileştirilen bir akıma dahil ediliyor. Üç Arthur C. Clarke ödülü, ikişer Britanya Fantazya ve Fantazya Alanında Locus ödülleri olan Miéville’in Zindan ve Ejderha merakı da çok fazla, hatta Pathfinder RPG oyununa Beş Krallığın Rehberi adlı bir oyun elkitabı da yazmış, Perdido Sokağı İstasyonu’nun daha sonradan Zindan ve Ejderha’nın yeni oyun kitaplarında oyunu geliştirenlere ilham verdiği de söyleniyor, dolayısıyla yeni kuşağın fantazya maceralarını karşılıklı olarak etkileyen isimlerden biri kesinlikle Miéville.

Teknoloji, büyü, serüven, sokaklarda dolaşmak, yoldaşlık gibi temaların yapıtlarında bol bol bulunduğu yazarın Rusya’da 1917’nin Şubat’ından Kasım’ına kadar olan çifte devrimi yer yer macera romanı tadında, sokaklardaki askerlerin, işçilerin, halkın, devrimcilerin, çarlık yanlılarının, farklı siyasi partilerin manevralarını, entrikalarını da eksik etmeyerek anlatması, sanki yeni kuşağın anlayacağı bir tahayyül seviyesinden tarihi aktarma çabası gibi gözüküyor. Romanesk tabloların da betimlendiği, Tauride Sarayı, Kşesinskaya Malikanesi, Çarın treni, Kronştadt Donanma Üssü gibi farklı sahnelere bakılan, çok sayıda karakterinin devinimlerini aktaran Miéville’in metni, başlangıç olarak okurun zihnine pek çok detay serpiştirir, dönemin atmosferini iyi-kötü verirken etraflıca olup bitenleri değerlendirmek için başka yapıtlara yönelmeyi gerektiriyor. Bilimkurgudan çok fantastik yol maceralarını andıran, St. Petersburg merkezli bir Yüzüklerin Efendisi gibi okumak Ekim Devrimi’ni, benim okur zihnimin bir sapkınlığı olarak da kabul edilebilir tabii!

Bir odadan çıkmadan yapılan bir yolculuk

Bir roman yazarının kendi merakının peşinden inceleme yapmaya başlamasına bir başka örnek aramak istediğimde, yakın sayılabilecek bir tarihte Everest’ten çıkmış Geoff Dyer’ın Zona’sına, Bir Odaya Yapılan Bir Yolculuk Üzerine Bir Film Üzerine Bir Kitap’a ulaştım. Tam olarak ne yazdığını açıklamakta her zaman zorlandığım Geoff Dyer’ın romanlarıyla incelemeleri aslında birbirlerini çok andırıyor ve hiçbirinde okura yardımcı olacak netlikte yazılanları ifade etmeyi beceremiyorum. Bir tür aylak sanat sever halinde sabit kalmış bir isim sanki 1958 doğumlu Dyer: Jim Jarmusch filminden fırlamış gibi; yazmayı çok sevdiği belli, ama iddialı konular seçmek ya da etraflıca araştırmalar yapmak yerine (ki ortaya çıkarttığı sonuçlara bakınca aslında böyle yaptığını da görebiliyorum) çok basit, ufacık konular seçip kendi aklınca durmadan yoldan çıkarak, sanki dağarcığında ne bulduysa ortaya koyarcasına (savsızlık gibi gözüken) savını geliştiriyor her seferinde. D. H. Lawrence üzerine yazamadığı tezi hakkında yazdığı Bir Hışımla kitabıyla E. M. Forster ödülünü almış Dyer, cazdan John Berger’a, fotoğraftan Burning Man festivaline, Somme muharebesinden Saratoga askeri gemisine ilgilendiği çok sayıda konuda kendisine özgü deneme/inceleme kitapları yazmış, ama aynı biçimde Venedik’ten Paris’e, Veranasi’den Güney Londra’ya pek çok yerde geçen aylaklık deneyimleri barındıran romanlar da yazmış. Tarif etmekte zorlandığım Dyer’ın tüm yapıtlarında ortak olan durum, bir kere başladıktan sonra yazılanları büyük bir keyifle okumaya devam ediyorum, adeta su içmek gibi...

İşte Zona’da Dyer, Tarkovski’nin, Strugatski kardeşlerin Uzayda Piknik adlı bilimkurgu romanından uyarladığı ama çekimler esnasında bilimkurgu öğelerini tamamen attığı Stalker filmini okura sekans sekans tekrar izletiyor. Bir filmi izleme deneyiminden sinemanın büyüsüne, varoluşun sorgulanmasına, en derin arzularımızın ne olduğuna, muhtemen her okurun satır aralarında bulacağı her şeye doğru açılıyor... Belki meşhur bölgenin harabe odasında en derin arzu olarak bir köpek yerine paravanın arkasında saklanmış minik bir kedi yavrusu bulunsaydı, İz Sürücü durmadan yola koyulmak zorunda hissetmez, sevgili kedisinin yanında kalırdı bir sonraki sefere.

[Aralık 2017]

Ishiguro'nun Nobeli'nin Işıltısında Japon Edebiyatı

Kazuo Ishiguro

Nobel Edebiyat Ödülü’nün biz okurlar için en güzel yanlarından biri –mekanizmasını çok anlamasak da– her yıl dünyanın bir ülkesinden, toplumundan, kültüründen, dilinden bir kişiyi “işaret etmesi”; öncesinde ve sonrasında sosyal medyada ve diğer yayınlarda koparılan gürültü ne olursa olsun, İsveç’teki komite, o yıl kimi layık gördüyse ödüle –sadece kendisi değil, kategorisindeki benzerleri de– gündemimize yerleşiyor. Bazen Türkçeye de çevrilmiş, dolayısıyla zaten bilinen biri Nobelliler kulübüne giriyor, bazen de herkes çok şaşırıyor, hiç duymadığı, dilinde görmediği ya da bir biçimde yakıştıramadığı birine ödül verildiğinden, kısa ya da uzun süre radarına alamıyor bu ismi – belki de almayı reddediyor. Bu sene ödülün Kazuo Ishiguro’ya verilmesiyle rahat bir “gündem” olacağı anlaşıldı: Tüm kitapları dilimize aktarılmış, Yapı Kredi Yayınları gibi geniş dağıtım olanağına sahip bir yayınevi tarafından temsil edilen, okurların ve eleştirmenlerin sevdiği bir isim Ishiguro; dolayısıyla tüm kitaplarının kapağına Nobel ibaresi kondurularak hemen dolaşıma sokuldu.

Bu senenin tartışma hararetini ise, daha çok, yazarın hangi dil ve edebiyatın kapsamına sokulacağı, Japon kabul edilip edilmeyeceği konusunda yaşadık: Her ne kadar Japon anne ve babadan doğmuş olsa da babasının işi nedeniyle tüm ailesiyle birlikte altı yaşından beri İngiltere’de yaşayan, tüm resmi eğitimini –Kent Üniversitesi’nde felsefe ve İngilizce lisansı ve East Anglia Üniversitesi’nde Ray Bradbury ve Angela Carter gibi isimlerin eğitmenliğinde yaratıcı yazarlık yüksek lisansı da dahil olmak üzere– Britanya’da alan bir isim Ishiguro. Üstelik, 1982 tarihli ilk romanının yayımlanmasından sonra Britanya vatandaşlığına geçen, kendi tabiriyle ismini ve görüntüsünü farklı sunsak, yaptığı edebiyatın kesinlikle İngiliz edebiyatı kapsamında görüleceği, sadece İngilizce yazmış Ishiguro, Japon edebiyatının temsilcisi sayılabilir mi? Bir taraftan da Japonca konuşulan bir ev ve Japon gelenekleriyle büyümüş bir anne baba yer alıyor. Hayal edilen ve muhtemelen mitik ve yitik hissedildiği için sıkıca araştırılan Japonya’yı ilk romanlarında anlatısına zemin seçen Ishiguro’nun, karakterinde de yer alan Japon hassasiyeti, zarafeti, bastırılmış şiddeti ve farklı bakış açısının tüm yapıtlarına sızdığını göz ardı edemiyoruz kendi beyanlarından yola çıkarak. Kimi yapıtlarındaki gergin nezaket, belirgin sınıf ayrımı, romanı değerli yapan kilit öğenin anlatının umulmadık yerlerine yerleştirilmesi, ancak sabırlı okurun bu mücevheri bulabilecek olması da bana Ishiguro’nun Japon karakterine bağlı özellikler gibi geliyor. Yine de, bu seneki Nobel Edebiyat Ödülü nevişahsına münhasır birine, bir “melez”e, bir bakıma bir dünya insanına verilmiş oldu.

Ustaların Japon edebiyatı

Japon edebiyatı, bizim dilimize de her sene yeni örnekleri aktarılan, gittikçe nüfuzunu artıran bir edebiyat. Buna, yine nevişahsına münhasır, ama tamamen Japonca yazan (Ishiguro Japon mantığıyla İngilizceyi kullanırken, o da İngilizce mantığıyla Japoncayı kullanıyor), artık dünyanın en popüler Japon yazarı haline geldiği için Nobel Ödülü’yle taçlandırılmasına gerek olmadığını düşündüğüm, herkesin sevgilisi Haruki Murakami’nin yol açtığını söylemek gerekir. Doğan Kitap’tan yayımlanan irili ufaklı kitapları defalarca baskı yapan Murakami’nin yanında; artık kitaplarının baskısı bulunmayan, 1968’de Japonya adına ilk Nobel’i alan Yasunari Kavabata ya da aynı ödüle 1994’te layık bulunan ve Kurbanı Beslemek ya da Kişisel Bir Sorun romanlarının Can baskıları dışında yine pek yapıtı dolaşımda bulunmayan Kenzaburo Oe veya son basılan Altın Köşk Tapınağı dahil pek çok yapıtı Can Yayınları tarafından dolaşımda tutulan Yukio Mişima, yine Can Yayınları’ndan yayımlanan Anahtar, Nazlı Kar gibi başyapıtları ve son olarak Jaguar Kitap’tan çıkan Bir Kedi, Bir Adam, İki Kadın ile Naomi’si bulunabilen Junichiro Tanizaki ve uzun zaman sonra Kumların Kadını’nın yeni çevirisiyle, ardından da ilk defa yayımlanacak olan Kanguru Defteri ile Monokl’un yeniden canlandırdığı Kobo Abe gibi ustaların kitapları basılsa ve okurlar tarafından ilgi çekse de, ne yazık ki çok satabilmeleri ya da sıklıkla tekrar baskı yapabilmeleri mümkün olmuyor. Bunda belki dil meselesi önemli bir etkendir: Hakkıyla çeviri yapabilecek çevirmenler ancak yetiştirilebildiği ve ayrıca yoğun kültürel değişimler yaşayan Japon toplumunun kültürüne Batılıların köprüsü dışında doğrudan ulaşmanın zorluğu düşünüldüğünde, zorlanmadan, bunalmadan ve en önemlisi yanlış yorumlara sapmadan seri halde Japoncadan bırakalım çevirmeyi, okumak bile çok nadir kişiye nasip olacaktır, henüz. (Yanlışlara sapmak derken; bunun en yakın örneği Koreli yazar Han Kang’ın Uluslararası Man Booker Ödülü’nü kazanan Vejetaryen romanının Deborah Smith çevirisinde yaşandı. Koreli okurlar tarafından İngilizcesi okunurken fark edilen pek çok kritik hatayla dolu çeviri nedeniyle çeviri faaliyetinin yeniden yazımla ne kadar karışmış olduğu sorgulandı geçtiğimiz haftalarda; Türkçeye Göksel Türközü tarafından doğrudan Koreceden aktarıldığı için muhtemelen bahsi geçen hataları bizim okuduğumuz baskısında göremeyiz, ya da görsek de ayırt edemeyiz.)

Son dönemde yeni tanıştıklarımız

Yine de bazı yayınevleri, kimi zaman İngilizce ya da Fransızcadan geçerek, ama giderek artan oranda da doğrudan Japoncadan çevirilerle çok sayıda Japon yazarın yapıtını dilimize aktarıp yayın piyasasının çeşitli noktalarına dağıtıyor. Örneğin son dönemde Doğan Kitap Hırsız’la genç kuşaktan Fominori Nakamura’yı, Japonya’nın prestijli ödüllerinden kabul edilen Naoki ödülünü zamanında kazanmış Natsua Kirino’nun Tanrıça Günlüğü’nü ve Mitsuyo Kakuta’nın Ağustosböceğinin Sekizinci Günü’nü, polisiye yazarı Kanae Minato’nun İtiraflar’ını da yayımlayarak Japon edebiyatının dilimize aktarılmasına önemli bir destekte bulunuyor. Ayrıca son dönemde Dedalus Kitap’tan Yuichi Seirai’nin Nagazaki’si, Zeplin Kitap’tan Shusaku Endo’nun (Martin Scorsese tarafından sinemaya da aktarılan) Sessizlik kitabı, bir zamanlar Doğan Kitap’tanMercen Kemikler İnci Gözler kitabı çevrilmiş olan İkezava Natsuki’nin bir başka yapıtı Ayrıntı Yayınları’ndan yayımlanan Ağabeyine Çiçek Taşıyan Kız romanı, Yoko Ogawa’nın dünyada ses getirmiş ve bizde Pegasus Yayınları’ndan çıkan Profesör ve Hizmetçi‘si, Portakal Yayınları’ndan Kazuaki Tanako’nun Bir Aklın Savaşı romanı gibi kitaplar rafları doldurdu ve okurlarını bekliyor.

Türkçede gittikçe genişleyen Japon edebiyatına yeniden yoğunlaşmak için bugünlerde ben de Metis Yayınları için Tuncay Birkan tarafından yayına hazırlanmış, çok çevirmenli Sei Şonagon’un Yastıkname adlı klasik yapıtını seçtim: 10. yüzyıldan kalan bu yapıt, Japon sarayının nedimelerinden biri tarafından yazılmış bir günlükle adabımuaşeret rehberi arasında gidip gelen, Japon zarafetinin ne kadar derinlere indiğini gösteren çok güzel bir eser. Yastıkname ile Kazu Ishiguro romanları arasında on yüzyıllık bir zaman dilimi olmasına rağmen, zarafetin ve estetiğin nasıl kuşaklar boyunca aktarılabildiğini görünce, Japon kültürüne duyduğum hayranlık daha da arttı.

[Kasım 2017]

Yolları Çatallanan Paul Auster

Paul Auster

Bir zamanlar yazarların, karakterlerinin yaşamlarını başından sonuna kurgulamakta daha rahat oldukları söylenebilir; diğer bir deyişle, önceden fazla örneği olmadığı için, daha rahat uydurabiliyorlardı! Zamanla çok fazla kitap birikti ve tekrara düşmek istemeyen yazarlar, birtakım oyunlarla daha sanatsal ve şatafatlı metinler ortaya çıkartmak istediler. Ama özellikle son zamanlarda, yazabileceklerinin, ne olursa olsun daha önce yazılmış olanlar gibi yaşam öyküleri olabileceğini anlamaya başladılar gibi görünüyor. Böylesi  örnekler, çok uzun zamandır aktif ve profesyonel olarak yazanlar söz konusu olduğunda daha da artıyor. İşte Paul Auster da her zaman yaşam öyküsü metinleri kaleme almayı seçenlerden; üstelik kendisinin de öncülerinden olduğu postmodern oyunları ihmal etmeden. Son romanı 4321’de hem postmodern hem de realist olabilmek için seçtiği oyun, paralel ama tıpatıp evrenlerde aynı kişinin yaşam öyküsünü yazmak olmuş. Üstelik tekrarlara düşmeden yapıyor bunu; büyük ailesinden başlayıp sonuna kadar takip ettiği karakteri Archibald Isaac Ferguson’u, farklı sonlara ulaştırıyor. New Jersey’de 1947’de doğmuş (Auster’la aynı günlerde) Ferguson’un büyüme öyküleri, aile bireylerinin trajedileri, gündelik dramları, sanatsal eğilimleri, duygusal ve cinsel gelişmesi, entelektüel merakları, eğitim süreçleri, tarihi koşulları, toplumsal kavgaları, yolculukları ve kariyer seçimleri oldukça kapsamlı, olasılıklı ve kesişimli anlatılıyor; böylece biz okurlar 1950’lerden 1970’lere kadar Amerikan toplumu hakkında çok cepheli ve çok kapsamlı bir belgesel de okumuş oluyoruz.

Bir yazarın, kendi aynası olarak da nitelendirilebilecek bir insanın dört farklı olasılığı hakkında kurgu yapmasını nasıl yorumlayabiliriz? Kişinin oluşumunun, tarihi ve toplumsal koşullara ne kadar bağlı olduğunu mu göstermeye çalışıyordur? Talihin ya da talih diye adlandırdığımız darbelerin insanın hayatını ne kadar farklılaştırabileceğini mi göstermeye çalışıyor? Yolları çatallanan bahçenin insanları farklı güzergahlarda dolaştıracağını, ama zaman zaman da aynı noktalarda kişinin alternatif olasılıklarıyla kesiştireceğini mi anlatmak istiyor? Paul Auster’ın tüm yapıtlarında tesadüflerin, kaderi umulmadık boyutlarda değiştirmesinin örneklerini görmüşüzdür bugüne kadar. New York Üçlemesi, Şans Müziği, Ay Sarayı, Kehanet Gecesi, Yanılsamalar Kitabıpek çok noktasına kondurulmuş baht dönüşleriyle doludur. Bugüne kadar yazdığı en dev yapıt olan 4321’de de tesadüflerin kaderi nasıl değiştirebileceğine dair en kapsamlı kurgusal deneye girişiyor Auster ve tek bir insanın sağa ya da sola gitmek gibi basit bir değişiklikle bile ne kadar farklı yerlere savrulacağını gösteriyor; hatta o kişiyle ilgili tüm insanların da hayatlarının tamamen değişeceğini... 

Psikanalistin divanındaymış gibi

Kişinin oluşumunda, karanlığa mı yoksa aydınlığa mı yöneleceğinde, kendisini nasıl hissedeceği ve neler yapmayı seçeceğinde etkili olan en önemli unsurun cinsellik olduğu da anlaşılabiliyor Ferguson’un olası hayatlarından. Cinsellikten önce aile ve çevre geliyor, sonra tarihsel koşullar, ruhsal ve entelektüel meraklar, talihin ya da kaderin (bir tür yazının) getirip götürdükleri ve elbette tüm bunları kişinin nasıl yorumladığı. Birtakım belirlenimcilikler ile rastlantısallıklar iç içe katılmış 4321’de ve muhtemelen her okur insanın gidişatı hakkında kendi sonuçlarını çıkaracaktır; bu noktada ne kadar Auster’la anlaşırız, ne kadar aynı sonuçlara ulaşırız bilinmez.

Çok iyi bir öykü anlatıcısı Auster, ama kadim öykücülerden değil, daha çok terapi kanepesine uzanmışçasına anlattıça anlatıyor; Kutsal Kitap’tan esinlendiğini hiç sanmıyorum, daha çok psikanalizden ve sinemadan esinlenmiş gibi. ABD’deki Yahudi toplumunun içinden çıkmasına rağmen Yahudilere özgü hikayeler anlatmıyor, Amerikalılara özgü hikayeler anlatıyor daha çok; bu açıdan, Philip Roth’un da ilerisinde (ne de olsa Roth, bazı romanlarını Yahudiler ve Yahudilik üzerine kurmuştu). Entelektüellik ve sanatçılık da Auster’ın karakterleri açısından önem taşıyor: Archibald Ferguson bir olasılığında eleştirmen/gazeteci, başka bir olasılığında şair veya roman yazarı oluyor. Aynı kadına farklı biçimlerde âşık olabiliyor, ama bir olasılığında kadınlar kadar (hatta daha fazla) erkekler de gönül tellerini (ve bedenini) titretiyor. Bazen New York’a uzanıyor bazen Los Angeles’a sıçrıyor, Boston’da da okuyabiliyor; üstelik sadece kendisinin değil, kuzeninin veya yakın arkadaşlarının da eğitim hayatları bambaşka yerlerde konumlanabiliyor.

Amerikan toplumunun gerilimleri de (özellikle ırk bazlı, politik boyutlu) Auster’ın romanında etraflıca yer verdiği meseleler. Kimi zaman kent isyanlarını anlatıyor, kimi zaman öğrenci hareketlerini; bazen olayların kıyısında kalıyor karakterimiz, bazen gazeteci kimliğine bürünüp olayların ve çatışmaların yakın takipçisi oluyor – radikalleşenlere de yer vermiş Auster (Weathermen ya da SDS ya da Black Panther gibi 1960’ların ve 70’lerin önemli muhalif oluşumlarından çokça dem vuruluyor). E. L. Doctorow’un romanlarında ya da Forrest Gump’ta olduğu gibi belgesel gerçekçiliğinde oluşturulmuş bir kurguda pek çok tarihe geçmiş detayın arasından geçiyor Ferguson ve arkadaşları büyürken.

4321 bir başyapıt sayılabilir mi?

Auster’ın şiirsel yetenekleri haricinde bugüne kadar biz okurlarına gösterdiği her numarası bu yapıtta gani gani var! Hatta şiir yazan Archibald hesaba katıldığında, bildiğimiz tüm Auster’lar kitaba dağıtılmış durumda. Çevirmen, sinemacı, öykücü, romancı, şair, entelektüel, aktivist, akademisyen, bohem sanatçı... Auster’ın her halinin Ferguson’da bir karşılığı var. Önceki romanlarından benzer temaları sıkı okurları bu romanında da bulacak elbette, ama çok daha kapsamlı, açık dilli ve aydınlatıcı biçimde. Paul Auster bizzat kendi hikayesine okurları çekmek yerine şahit olduklarını veya olabileceklerini kurgu bir yapıtta aktarmayı seçtiği için takdir edilmeli ve anlaşılan bu takdir yakınlaşıyor Auster’a: Man Booker Ödülü’nün kısa listedeki altı adayından biri oldu ve bana kalırsa şansı çok yüksek. Romanı yazmayı bitirdikten sonra programı rahatladığı için olsa gerek PEN America’nın özgür ifade grubunun başkanlığına geçti ve siyasal boyutları olan sosyal sorumluluk aldığını da gösteriyor. 1127 sayfalık bu dev romanın daha fazla okura ulaşması için birtakım başarılar elde etmesi, yayıncılık açısından taltif edilmesi de gerekecektir ve bunu Paul Auster gibi birisinden esirgemezler diye düşünüyorum. Türkiye’de çok seviliyor olsa da Auster, Seçkin Selvi’nin leziz çevirisiyle Can Yayınları tarafından yayımlanan 4321, cüssesi nedeniyle peynir ekmek gibi değil de, şarküteriden alınacak bir Fransız peyniriymiş gibi tüketilecektir!

[Ekim 2017]