Murakami Bahanesi Olsun: Japon Edebiyatında Bilmediğimiz Kimler Var?

Japonca çevirmeni Ali Volkan Erdemir'le yaptığım söyleşi Kitaplık dergisinin son sayısında yayımlandı. Kendisiyle tanışmama vesile olan yazım bir sene önce Diken'de yayımlanmıştı. Başkalarının yazdıkları üzerine yazdıklarımın yeni insanlarla tanışmaya ve yeni yazılara vesile olması mutluluk verici.

Jay Rubin

Tam olarak Japon edebiyat geleneklerine sıkıştırılamasa da yüzde yüz Japon yazar Haruki Murakami’nin her yeni romanı yaklaştığında içimdeki Japonya merakı nüksediyor. Kesinlikle Murakami’den çok önceye, sanırım çocukluğumun çizgi filmlerine, bilgisayar oyunlarına, elektronik cihazlarına ve sinema yönetmenlerine uzanan bir merak bu. Ama nihai eşleşmesi Murakami’yle oldu 21’inci yüzyılda. Hazır yeni Murakami romanı çıktı çıkacakken katkıda bulunduğu başka bir projeyle Japon öyküsüne, edebiyatına ve kültürüne okur olarak bir ziyaret yapma fırsatı daha buldum.

İngilizceye Murakami’nin yapıtlarından bazılarının (ve Soseki Natsume ile Akutagava’nın metinlerinin) çevirisini yapan ve Murakami hakkındaki biyografiyi hazırlayan Jay Rubin’in seçkisini yaptığı, Murakami’nin kapsamlı bir önsöz yazarak seçilmiş yazarları biz yabancılara tanıttığı bu güz yayımlanan ‘The Penguin Book of Japanese Short Stories’i edinip okumaya başladım.

Bizim dilimize doğrudan aktarılan metin oranı az olan bir dilin hüküm sürdüğü kültüre merak salınca insan, ister istemez bildiği diğer dilleri de devreye sokup araştırıyor, daha farklı yazarlara ulaşmaya çalışıyor.

Özellikle derlemeler söz konusu olduğunda, derleyicinin mantığı da bizi farklı boyutlarıyla merak alanımızla tanıştırabiliyor. Jay Rubin derlemesini bazı temalara bölmüş: Japonya’nın Batı’yla ilişkileri, zamanın militer zihniyeti, toplumundaki kadınlarla erkeklerin durumları, doğayla hafızanın ilişkisi, modern hayatın ıvır zıvırları, korkuları ve gerek insan yapısı olsun gerek doğal afet olsun felaketleri…

Murakami de bizim gibi uzaktan inceliyor

Toplam 32 yazarın 35 metni yer alıyor bu konular üzerine: Tanizaki’nin bir novellası, Soseki Natsume’nin bir romanından ve Yoko Ota’nın kitabından bir bölümle, Akutagava’nın bir öyküsünden alınan bir parça dışında seçilen metinlerin tamamı öykü. Kitaba önsöz yazan Haruki Murakami’ye ve Jay Rubin’in çevirdiği önemli yazar Ryunosuke Akutagava’ya kıyak geçilmiş, birden fazla öyküleri seçilmiş.

Murakami önsözünde yazarları tanıtıyor. Kendisine sık yapılan bir eleştiri doğrultusunda, Japon edebiyatına bir bakıma yabancı gözüyle bakarak tıpkı bizim gibi uzaktan bu yazarları incelediğini, ama elbette Japonya’da doğup büyümüş ve (edebiyat hocası ebeveynlerin oğlu) öz be öz bir Japon olarak her birisi hakkındaki öznel hatıralarını ve görüşlerini eklemekten geri durmadığını anlıyoruz.

Seçilen yazarlar Japonya’nın modernleşme sürecinin başladığı Meiji döneminden bugüne kadar etkili olmuş, ama illaki Japon edebiyatının en büyükleri arasında sayılmayacakların da aralarında olduğu (hatta bazı büyüklerin de olmadığı) bir kadro. Yaşayan 12 yazar var.

‘Japonya’nın Tanpınar’ından Kavabata’ya ve Dazai’ye

Japonya’nın Batı’yla ilişkileri kısmında Tanizaki’nin başlı başına kitaplaşabilecek çok başarılı bir yapıtıyla beraber, Japon modern edebiyatının bir bakıma Tanpınar’ı denebilecek Soseki Natsume’nin ve Kafu Nagai’nin metinleri var.

‘Sadık askerler’ adındaki militer bölümde en eski doğum tarihli subay yazar Mori Ogai’nin seppuku mektubu yanı sıra çelişkilerine rağmen en başarılı Japon yazarlardan kabul edilen Mişima’nın kurguladığı meşhur bir öyküsü yer alıyor: Bir askeri darbe sonrasında silah arkadaşlarını cezalandırmayı onuruna yediremeyen genç bir subayı eşiyle beraber törensel seppukusu.

Kadınlarla erkeklerin ilişkilerinin anlatıldığı bölümde aralarında yakın dönemde bizde yeniden yayımlanan ‘Mor Bir Serserinin Gezi Notları’yla bildiğimiz Osamu Dazai’nin yazar kızı Yuko Tsuşima’yla bizde de çok sevilen Banana Yoşimoto’nun bulunduğu beş kadın ve bir erkek yazardan öykü seçilmiş.

Hafızayla doğanın ilişkisinin irdelendiği öykülerde beş metinden sadece birini son dönemlerin öne çıkan kadın yazarlarından Yoko Ogava yazmış.

Modern hayatla ilgili öykülerde Mieko Kavakami dışında bilimkurgu yazarı Şiniçi Hoşi dahil dört erkek yazar daha var. Korku öykülerinde en eski yazarlardan adı en önemli Japon edebiyatı ödülüne verilmiş Akutagava ile en genç yazar 1986 doğumlu Savanişi’yle bir erkek yazar daha seçilmiş.

Depremler, savaşlar, nükleer bombalar, tsunamiler ve nükleer kazaların eksik olmadığı bölümde seçilen yazarlardan üçü kadın, yedisi erkek. Dilimize de çevrilen ‘Nagazaki’siyle Yuiçi Seirai, Nobel ödüllü Yasunari Kavabata ve pek çoğumuzun bayıldığı Studio Ghibli’den Isao Takahata’nın filmi yürek burkan ‘Ateşböcekletinin Mezarı’ndaki öykünün yazarı Akiyuki Nosama dikkat çekiyor.

Dünyanın bambaşka coğrafyalarında yaşayanların oluşturduğu kültürlerin yapıtları bugün kolaylıkla elimizin altına gelirken dünyaya bakmaktan kaçınmak içe kapanıp iyice bunalmak anlamına gelir. Mümkün olduğunca dünyaya bakmaya ve görülenleri paylaşmaya çalışmak şart. Başka kültürlerle de nefes alabilmek için. Murakami bahanesi olsun mesela Japon kültürünün.

[Ekim 2018]

Güzün Dökülen Yapraklarına Eşlik Edenler

Karl Ove Knausgaard

Sonbahar her nedense pek çok açıdan yeni başlangıçların mevsimi oluyor. Belki de okul çağından kalan bir alışkanlıkla, eylül ayı, hayatımızdaki çarkların yeniden dönmeye başlaması anlamına geliyor. Uzun ya da kısa bir yaz tatilin sonunda, belki yeni kurumlarda belki eski kurumlarda eğitim, iş yeniden yoğunlaşıyor. Yayıncılık için de geçerli bu elbette, bir bakıma “sezon başlangıcı” gerçekleşiyor ve yayınevleri, okurlarına büyük ümitlerle okuyacakları yeni kitaplar sunuyor. Her yıl kimileri için okunacaklar tükenmiş gibi gözüküyor, kimileri için okunacaklar asla bitmiyor ama mutlaka bir-iki heves edilecek, önceden beklemeye geçilecek, yayımlanacağı tarih ajandalara not edilecek kitap bulunuyor. 2018 sonbaharının başında ben de Anglosakson yayın piyasasında yayımlanacağı şimdiden müjdelenmiş yapıtları not etmek istedim.

Geçtiğimiz yıllarda büyük bir hevesle okuduğumuz Karl Ove Knausgaard’ın Kavgam serisi kitapları İngilizcede, eylül başladığında, nihayet tamamlanmış olacak. 1200 sayfaya yakın The Endadındaki bu son ciltte Hitler’in Mein Kampf’ı üzerine de bir bölüm yer alacakmış. Bakalım Knausgaard’ın kendisini ortaya koyarak edebiyat tarihine geçtiği bu dizi nasıl sonlanacak. Gerçi ben Monokl çevirisini bekleyeceğim, ama pek çok Knausgaard hayranı son kitaba gelmeden çoktan yazarın bir diğer serisini, “mevsimler dörtlemesi”ni İngilizce çevirilerinden okumaya başladı.

Uzun zamandır yeni bir kitabı yayımlanmayan ama çoksatarlar listesinde her kitabıyla kendine yer bulmuş, özellikle Uçurtma Avcısı’yla fenomenleşmiş Khaled Hosseini, eylül ayında yine bir mülteci öyküsüyle ama bu sefer çizimlerini Dan Williams’ın gerçekleştirdiği bir çocuk kitabıyla okurlarına ulaşacak. Hosseini, Suriye’nin Humus bölgesinden kaçmaya çalışan bir aileyi anlatısının odağına yerleştirmiş Sea Prayer kitabında.

Popüler ve başarılı İngiliz romancı Kate Atkinson’dan eylül ayında İkinci Dünya Savaşı döneminde geçen bir casusluk romanı geliyor. Transcription adlı romanda, savaş süresince casus olarak görev yapmış ama savaş sonrasında radyoda “normal” olarak çalışan bir kadının gizemli ve tedirgin edici geçmişinin hatırlatılmasını kaleme almış Atkinson. Bakalım hemen hemen her kitabıyla ödüllere aday olan yazar, bu son romanıyla ne kadar ses getirecek?

Vladimir Nabokov’un ardından Amerika’ya göç etmiş ve İngilizce yazan en matrak Rus olan Gary Shteyngart’ın yeni romanı Lake Success de eylülün merak uyandıran yapıtlarından. Bankada fon yöneticisi olan başkahramanının, zamane Amerika’sında Kerouacvari bir yol macerasına çıkmasını kaleme alan Shteyngart, tüm dünyayı etkileyen bu kültüre Putin Rusya’sından çok daha farklı yaklaşarak olsa da, yine de matrak bir ayna tutacak muhtemelen, daha önceden pek çok kez yaptığı gibi.

Güz Murakami’yle başlar

Ekim ayını iple çekmemin en önemli nedeni ise, Haruki Murakami’nin Killing Commendatore adlı son romanının Philip Gabriel ve Ted Goossen tarafından yapılan İngilizce çevirisinin ulaşılabilir hale gelecek olması... Türkçesinin ne zaman çıkacağını bilemiyorum, ama 21. yüzyıl boyunca yayımlanmış tüm Murakami romanlarında olduğu gibi, ülkemizdeki raflara ilk düştüğünde almaya koşturacağımı biliyorum. Şimdiden sansasyonel haberlerle biz Murakamiseverleri de ısındırıyorlar zaten; yok Hong Kong kitap festivaline kabul edilmemiş, yok Muhteşem Gatsby’ye nazireymiş... Nihayetinde tonu oldukça olgunlaşmış Murakami’den kocaman bir roman geliyor.

Ekimi bekleyen bir başka okur kitlesi de, Jodi Picoult severler. Kişisel olarak henüz hiç uğramamış olmama rağmen Picoult’nun çağdaş okurlar tarafından çok sevildiği sık yayımlanan ve ilgi duyulan romanlarından anlaşılıyor. Yeni romanı A Spark of Light’da Picoult, günümüzde kanıksanmış bir kriz durumunda neler olduğunu kurgulamış: Silahlı bir saldırgan her an herhangi bir mekanı basabilir ve kurşun yağdırıp insanları rehin alabilir. Picoult’nun yeni romanında bu mekan, bir kadın sağlığı kliniği. Üstelik rehine krizinde arabuluculuk yapacak deneyimli polis memurunun kızı da o gün klinikte... Yazarın bu cesur temasının tansiyon kadar dayanışma da içerdiğini belirtiyorlar.

Yıldızı kuvvetli parlamaya başlamış çoksatar romancılardan biri de Barbara Kingsolver. Aynı zamanda çok ödüllü bu yazarın dilimize daha önceden Hayvan, Sebze, Mucize: Bir Yılın Yemek Güncesi adlı kurmaca dışı sayılabilecek, neler yediğimizin üzerine eğildiği yapıtı Seda Çıngay çevirisiyle Bilge Kültür Sanat’tan ve 2010’da Orange Ödülü kazanmış, 1950’lerin Meksika’sında Diego Rivera, Frida Kahlo ve Lev Troçki aşk üçgenini de kapsayan Boşluk adlı romanı Çela Saranga çevirisiyle Pegasus’tan yayımlanmıştı. Önümüzdeki ekim ayında da Unsheltered adlı son romanı çıkacak. Günün koşullarında kendi hayatı tüm çabalarına rağmen dağılan orta yaşlı, çalışkan ve azimli bir kadının, kendisine miras kalan tarihi ama metruk evin geçmişini araştırdığında rastladığı iki ailenin hikayesini kaleme almış Kingsolver.

Ekimin bir diğer sürprizi de, bir önceki romanı bizde Doğan Kitap’tan Omca Korugan çevirisiyle yayımlanmış Z: Zelda Fitzgerald’ın Romanı’yla Büyük Buhran öncesi Altın Çağ’a denk gelen Yitik Kuşak Amerikalıların yükselişlerini ve düşüşlerini maharetle yazabileceğini gösteren Therese Anne Fowler’dan gelecek: A Well-Behaved Woman. New York‘un en zengin ailelerinden Vanderbilt ailesinin romanını kurgulayarak buhran yıllarının yükseklerde nasıl yaşandığını kaleme almaya devam ediyor anlaşılan Fowler.

Kişisel olarak ekim ayında yayımlanacak kitaplar arasından merak ettiğim son kitap, İrlanda edebiyatının çağdaş yıldızı Colm Tóibin’in İrlanda edebiyatının ustalarının babaları hakkında yazdığı incelemeleri barındıran Mad, Bad, Dangerous to Know: The Fathers of Wilde, Yeats and Joyce adlı çalışması olacak. Babalarının bu ünlü İrlandalı yazarları nasıl “delirttiğine” bir bakmalı!

Kasım ayına müjdelenmiş kitaplardan dikkatimi çekenler ise, çarpıcı kitabı A Manual for Cleaning Women’in ardından gelen yeni öykü kitabı Evening in Paradise: More Stories ile Lucia Berlin; dilimize hiç çevrilmemiş Meksikalı yazar Amparo Dávila’nın (Brezilyalı Clarice Lispector gibi) Kafka ya da Poe öykülerini andıran tutku, takıntı, yalnızlık ve korkularla dolu metinlerinden oluşan The Houseguest And Other Stories’i; uzun zaman sonra tekrar bir dedektiflik romanı yazan matrak Jonathan Lethem’in The Feral Detective’i; Ian Flemming’in ardından son yıllarda James Bond efsanesinin yaratıcılığını yapan Anthony Horowitz’in Bond’un 007 olmadan önceki maceralarını anlattığı Forever and a Day’i ve bizim hâlâ Sel’den Emrah Serdan çevirisiyle yayımlanan Saflıkromanını okuduğumuz Jonathan Franzen’ın yeni düzyazı kitabı The End of the End of the Earth. Sonbaharın düşen yapraklarının okurlar için yeni kitapların yaprakları olması dileğiyle.

[Eylül 2018]

Ishiguro'nun Nobeli'nin Işıltısında Japon Edebiyatı

Kazuo Ishiguro

Nobel Edebiyat Ödülü’nün biz okurlar için en güzel yanlarından biri –mekanizmasını çok anlamasak da– her yıl dünyanın bir ülkesinden, toplumundan, kültüründen, dilinden bir kişiyi “işaret etmesi”; öncesinde ve sonrasında sosyal medyada ve diğer yayınlarda koparılan gürültü ne olursa olsun, İsveç’teki komite, o yıl kimi layık gördüyse ödüle –sadece kendisi değil, kategorisindeki benzerleri de– gündemimize yerleşiyor. Bazen Türkçeye de çevrilmiş, dolayısıyla zaten bilinen biri Nobelliler kulübüne giriyor, bazen de herkes çok şaşırıyor, hiç duymadığı, dilinde görmediği ya da bir biçimde yakıştıramadığı birine ödül verildiğinden, kısa ya da uzun süre radarına alamıyor bu ismi – belki de almayı reddediyor. Bu sene ödülün Kazuo Ishiguro’ya verilmesiyle rahat bir “gündem” olacağı anlaşıldı: Tüm kitapları dilimize aktarılmış, Yapı Kredi Yayınları gibi geniş dağıtım olanağına sahip bir yayınevi tarafından temsil edilen, okurların ve eleştirmenlerin sevdiği bir isim Ishiguro; dolayısıyla tüm kitaplarının kapağına Nobel ibaresi kondurularak hemen dolaşıma sokuldu.

Bu senenin tartışma hararetini ise, daha çok, yazarın hangi dil ve edebiyatın kapsamına sokulacağı, Japon kabul edilip edilmeyeceği konusunda yaşadık: Her ne kadar Japon anne ve babadan doğmuş olsa da babasının işi nedeniyle tüm ailesiyle birlikte altı yaşından beri İngiltere’de yaşayan, tüm resmi eğitimini –Kent Üniversitesi’nde felsefe ve İngilizce lisansı ve East Anglia Üniversitesi’nde Ray Bradbury ve Angela Carter gibi isimlerin eğitmenliğinde yaratıcı yazarlık yüksek lisansı da dahil olmak üzere– Britanya’da alan bir isim Ishiguro. Üstelik, 1982 tarihli ilk romanının yayımlanmasından sonra Britanya vatandaşlığına geçen, kendi tabiriyle ismini ve görüntüsünü farklı sunsak, yaptığı edebiyatın kesinlikle İngiliz edebiyatı kapsamında görüleceği, sadece İngilizce yazmış Ishiguro, Japon edebiyatının temsilcisi sayılabilir mi? Bir taraftan da Japonca konuşulan bir ev ve Japon gelenekleriyle büyümüş bir anne baba yer alıyor. Hayal edilen ve muhtemelen mitik ve yitik hissedildiği için sıkıca araştırılan Japonya’yı ilk romanlarında anlatısına zemin seçen Ishiguro’nun, karakterinde de yer alan Japon hassasiyeti, zarafeti, bastırılmış şiddeti ve farklı bakış açısının tüm yapıtlarına sızdığını göz ardı edemiyoruz kendi beyanlarından yola çıkarak. Kimi yapıtlarındaki gergin nezaket, belirgin sınıf ayrımı, romanı değerli yapan kilit öğenin anlatının umulmadık yerlerine yerleştirilmesi, ancak sabırlı okurun bu mücevheri bulabilecek olması da bana Ishiguro’nun Japon karakterine bağlı özellikler gibi geliyor. Yine de, bu seneki Nobel Edebiyat Ödülü nevişahsına münhasır birine, bir “melez”e, bir bakıma bir dünya insanına verilmiş oldu.

Ustaların Japon edebiyatı

Japon edebiyatı, bizim dilimize de her sene yeni örnekleri aktarılan, gittikçe nüfuzunu artıran bir edebiyat. Buna, yine nevişahsına münhasır, ama tamamen Japonca yazan (Ishiguro Japon mantığıyla İngilizceyi kullanırken, o da İngilizce mantığıyla Japoncayı kullanıyor), artık dünyanın en popüler Japon yazarı haline geldiği için Nobel Ödülü’yle taçlandırılmasına gerek olmadığını düşündüğüm, herkesin sevgilisi Haruki Murakami’nin yol açtığını söylemek gerekir. Doğan Kitap’tan yayımlanan irili ufaklı kitapları defalarca baskı yapan Murakami’nin yanında; artık kitaplarının baskısı bulunmayan, 1968’de Japonya adına ilk Nobel’i alan Yasunari Kavabata ya da aynı ödüle 1994’te layık bulunan ve Kurbanı Beslemek ya da Kişisel Bir Sorun romanlarının Can baskıları dışında yine pek yapıtı dolaşımda bulunmayan Kenzaburo Oe veya son basılan Altın Köşk Tapınağı dahil pek çok yapıtı Can Yayınları tarafından dolaşımda tutulan Yukio Mişima, yine Can Yayınları’ndan yayımlanan Anahtar, Nazlı Kar gibi başyapıtları ve son olarak Jaguar Kitap’tan çıkan Bir Kedi, Bir Adam, İki Kadın ile Naomi’si bulunabilen Junichiro Tanizaki ve uzun zaman sonra Kumların Kadını’nın yeni çevirisiyle, ardından da ilk defa yayımlanacak olan Kanguru Defteri ile Monokl’un yeniden canlandırdığı Kobo Abe gibi ustaların kitapları basılsa ve okurlar tarafından ilgi çekse de, ne yazık ki çok satabilmeleri ya da sıklıkla tekrar baskı yapabilmeleri mümkün olmuyor. Bunda belki dil meselesi önemli bir etkendir: Hakkıyla çeviri yapabilecek çevirmenler ancak yetiştirilebildiği ve ayrıca yoğun kültürel değişimler yaşayan Japon toplumunun kültürüne Batılıların köprüsü dışında doğrudan ulaşmanın zorluğu düşünüldüğünde, zorlanmadan, bunalmadan ve en önemlisi yanlış yorumlara sapmadan seri halde Japoncadan bırakalım çevirmeyi, okumak bile çok nadir kişiye nasip olacaktır, henüz. (Yanlışlara sapmak derken; bunun en yakın örneği Koreli yazar Han Kang’ın Uluslararası Man Booker Ödülü’nü kazanan Vejetaryen romanının Deborah Smith çevirisinde yaşandı. Koreli okurlar tarafından İngilizcesi okunurken fark edilen pek çok kritik hatayla dolu çeviri nedeniyle çeviri faaliyetinin yeniden yazımla ne kadar karışmış olduğu sorgulandı geçtiğimiz haftalarda; Türkçeye Göksel Türközü tarafından doğrudan Koreceden aktarıldığı için muhtemelen bahsi geçen hataları bizim okuduğumuz baskısında göremeyiz, ya da görsek de ayırt edemeyiz.)

Son dönemde yeni tanıştıklarımız

Yine de bazı yayınevleri, kimi zaman İngilizce ya da Fransızcadan geçerek, ama giderek artan oranda da doğrudan Japoncadan çevirilerle çok sayıda Japon yazarın yapıtını dilimize aktarıp yayın piyasasının çeşitli noktalarına dağıtıyor. Örneğin son dönemde Doğan Kitap Hırsız’la genç kuşaktan Fominori Nakamura’yı, Japonya’nın prestijli ödüllerinden kabul edilen Naoki ödülünü zamanında kazanmış Natsua Kirino’nun Tanrıça Günlüğü’nü ve Mitsuyo Kakuta’nın Ağustosböceğinin Sekizinci Günü’nü, polisiye yazarı Kanae Minato’nun İtiraflar’ını da yayımlayarak Japon edebiyatının dilimize aktarılmasına önemli bir destekte bulunuyor. Ayrıca son dönemde Dedalus Kitap’tan Yuichi Seirai’nin Nagazaki’si, Zeplin Kitap’tan Shusaku Endo’nun (Martin Scorsese tarafından sinemaya da aktarılan) Sessizlik kitabı, bir zamanlar Doğan Kitap’tanMercen Kemikler İnci Gözler kitabı çevrilmiş olan İkezava Natsuki’nin bir başka yapıtı Ayrıntı Yayınları’ndan yayımlanan Ağabeyine Çiçek Taşıyan Kız romanı, Yoko Ogawa’nın dünyada ses getirmiş ve bizde Pegasus Yayınları’ndan çıkan Profesör ve Hizmetçi‘si, Portakal Yayınları’ndan Kazuaki Tanako’nun Bir Aklın Savaşı romanı gibi kitaplar rafları doldurdu ve okurlarını bekliyor.

Türkçede gittikçe genişleyen Japon edebiyatına yeniden yoğunlaşmak için bugünlerde ben de Metis Yayınları için Tuncay Birkan tarafından yayına hazırlanmış, çok çevirmenli Sei Şonagon’un Yastıkname adlı klasik yapıtını seçtim: 10. yüzyıldan kalan bu yapıt, Japon sarayının nedimelerinden biri tarafından yazılmış bir günlükle adabımuaşeret rehberi arasında gidip gelen, Japon zarafetinin ne kadar derinlere indiğini gösteren çok güzel bir eser. Yastıkname ile Kazu Ishiguro romanları arasında on yüzyıllık bir zaman dilimi olmasına rağmen, zarafetin ve estetiğin nasıl kuşaklar boyunca aktarılabildiğini görünce, Japon kültürüne duyduğum hayranlık daha da arttı.

[Kasım 2017]

Binlerce Yunan Adası İdili

Hydra adasında Leonard Cohen

Kaç zamandır pek çoğumuz, tatil için de olsa, Batı’ya doğru göç ediyoruz ve kendimizi bir Yunan adasına atınca sanki çocukluğumuzun bakir zamanlarına gitmiş gibi hissediyoruz (elbette zamanın ruhunun acı verdiği bir göçmen olarak sürüklenmemişsek). Deniz, kumsal ve doğayla masum çocuklar gibi baş başa kaldığımız ve kentleşmenin canavarlaştırmadığı, ne doğasının ne de antik kültürünün kalkınma hamleleriyle veya kültürel çatışmalarla sökülmediği, her gelene kucak açacakmış gibi hissettiren sayfiye yerlerine gidip arınmaya çalışıyoruz (böylesi zamane idillerinin ötesinde, göçmenlerin perişan olduğunu, sakinlerinin işsizlik ve yoksullukla mücadele etmeye çalıştığını, Avrupa’nın şamaroğlanına dönmüş bir ülkenin çürürken pek çok yerinde insanların sefalete düştüklerini anakarada bırakarak).

Akdeniz’in ortasına saçılmış, binlerce yıldır üst üste ve iç içe gelişmiş, kimi zaman tepişmiş, kimi zaman sevişmiş farklı emperyal, ulusal ve mezhepsel kültürlerin kendine özgü genetik özelliklerini bıraktığı çok farklı irili ufaklı adalarda, kaba hatlarıyla birbirine benzeyen, ama her seferinde özgün serüvenler yaşıyoruz. Bazen antik dünyanın zekice entrikalarıyla ve mitik tanrılar dünyasının inayetleriyle birbirlerine girmiş âşıkların ve savaşçıların peşinden, bazen sakin ve berrak gecelerde gökyüzündeki Samanyolu’nun yıldızlarını sayarken dünyanın ve insanın varoluşunu sorgulayan filozofları taklit edercesine, bazen de kehanetlerin insanlara muştuladığı trajik ilişkileri biraz da modern düşüncenin ve tiyatronun bize sunduklarıyla harmanlayarak Yunaneli’ndeki adalarda dolanıp duruyoruz. Sanki retsina, ouzo ya da mastika eşliğinde symposion’lara, şölenlere katılıyoruz; Rum taşevlerinde, Venedik villalarında, çok farklı renkteki kumsallarda konaklıyoruz; zamanın durduğu ve insanın zihninin alabildiğine açıldığı ama başkalarına bakıldığında hiçbir şey yapmadığımız, Diogenes’i hatırlatırcasına herkese “güneşimden kaç” dediğimiz idle zamanlar yaşıyoruz (her ne kadar etimolojik kaynaklar eski Almanca kaynaklı ve “boş kalmak”, “çalışmamak” denen idle kelimesiyle “pastoral”, “doğaya dönük” anlamına gelen ve bizim dilimizde de kullanılan “idil” kelimesi arasında bir bağ bulamasa da, bana kalırsa bir Yunan adasındaki idilin idle ile mutlaka bir bağı vardır; herkesi durmadan çalışmaya yönelten ve bu nedenle kavgayı hiç eksik bırakmayan ideolojilerin karşı kefesinde insanları boş bırakmaya, kendileriyle ilgilenmeye ve pes etmeye [pes etmenin de peace ya da pace kelimesiyle ilişkili olduğunu ve burada hiç sevilmeyen barışla bu açıdan bir meselemiz olduğunu düşünüyorum] yönelten bir aylaklığın, idleness halinin yüceltilmesinin bu dünyada sakin ve uzun yaşamak için önemli olduğunu sanıyorum, tıpkı dünyanın en uzun yaşayan insanlarından bir kısmına ev sahipliği yapan Yunan adalarında olduğu gibi).

“Ada manyaklığı”ndan mustarip olmak

Lawrence Durrell bahseder islomania (ada manyaklığı) kavramından. Adaların tedirgin ettiği insanlar olduğu gibi, asıl adaların ruhlarını harekete geçirdiği insanlar da vardır ve ada manyaklığına yakalanacak olanlar bu ikinci kesimden çıkar. Bakir ya da yabani olsun veya iyi-kötü yerleşim yerleri kurulsun, ulaşım açısından vızır vızır deniz araçları çalışsın, kimilerimiz bir Robinson Crusoe olarak, bir Thomas Cook olarak ya da hiç olmadı bir Nicholas Urfe (John Fowles’un başyapıtı Büyücü’nün şapşal ama kibirli İngilizce öğretmeni kahramanı) olarak yaklaştığı adada kendilerini hayal etmekten alamaz ve talihli mi talihsiz mi olduğunu kolay kolay kestiremeyeceğimiz bazılarımız bu ada deneyimini ciddiyetle ele alarak gerçekleştirebilirler. Kimi zaman Ada Defterleri’nden (mesela Enis Batur’unki) kimi zaman kişisel gezi rehberlerini andıran yapıtlardan (son yıllarda bir Yunan adasına gideyim ya da gidemeyeyim sık sık başvurduğum Durrell’in tüm Yunan adaları hakkındaki The Greek Islands, sadece Korfu hakkındaki Prospero’s Cell veya Rodos hakkındaki Reflections on a Marine Venus gibi kitapları) kimi zaman hatıratlardan (Lawrence’ın kardeşi botanikçi Gerald Durrell’in bizde de Ayşen Anadol çevirisiyle Helikopter Yayınları tarafından yayımlanmış Büyülü Ada’sı ya da Durrell’in yakın arkadaşı ve akıl hocası Henry Miller’ın muhteşem yapıtı, bizde Avi Pardo çevirisiyle Siren Yayınları tarafından yayımlanmış Marousi’nin Devi gibi; Miller’ın kitabında Yunanistan gezisine çıktığında gemide karşılaştığı bir Türk karakterin üzerinden göstermeye çalıştığı kalkınma hırsının doğal yaşantımıza nasıl zarar verdiğini, Yunaneli’nde ise bunun tam tersine herkesin mümkün olduğunca kalkınmadan “tembelce” yaşamaya özen gösterdiği pasajları hatırlamadan geçemeyeceğim) kimi zaman da —Türkçede en son Nora Kitap’tan yayımlanan— Louis de Bernières’in Yüzbaşı Corelli’nin Mandolini gibi romanlardan ve Gabriele Salvatore’nin Oscar ödüllü başyapıtı Mediterraneo gibi filmlerden ve hatta David Gilmour’un insanı bu yapıtlarda geçen Meis (Kastellorizo) ya da Kefalonya gibi adalara götürüp bırakan On an Island gibi müzik albümlerinden hareketle okur olarak bu tür bir ada manyaklığına kapılmak da gayet mümkün.

Yunan adalarının pastoral, antik ve turistik yönlerinin dışında, önemli bir yönü de bana kalırsa Roma ya da Venedik döneminde olsun, Il Duce döneminde olsun İtalya idarelerinden insanlar tarafından getirilen la dolce vita anlayışının yedirildiği özgün kentsel yaşamdır. Her yere serpiştirilmiş kahveler, tavernalar; siestayı andıran mesai boşlukları; öğleden sonra canlanan sosyal yaşam; zeytin ağaçlarının, koruların, üzüm bağlarının, geniş bahçelerin ortasındaki villalar; özgün plajlar; motosikletlerle dolaşan genç ve güzel kadınlarla erkekler; aheste bir tempoyla yükselip alçalan güneşin parıldattığı denizde seyreden yelkenliler, yatlar, balıkçı ve gezinti tekneleri… Pompey’in trajik kaderini anımsatan, umulmadık anda vuran şiddetli depremlere rağmen, ıssız kayaların arasında tıpkı bir Michelangelo Antonioni filmindeymiş gibi yaşamaya devam edebilmek; daracık sokaklarda kaybolmak, Kudüs şövalyelerinin, Nakşa tüccarlarının, bezgin İtalyan faşist memurlarının, Amerikalıların desteğiyle Yunan milliyetçileri tarafından ülkeden kanla sökülen komünist Yunanların hayaletlerinin arasında mutlaka Marcello Mastroianni’nin canlandıracağı (hadi çok istenirse karşısına da Nikos Kazancakis’in Yunan yaşam keyfini anlattığı Zorba’sından uyarlanan filmdeki sirtaki sahnesinden kopup gelmiş bir Anthony Quinn konabilir), sanki Federico Fellini filminden kaçıp da Theo Angelopoulos filminde kendisini bulmuş bir yazar karakter gibi dolaşmak…

Belki de Hydra adasında merhum Leonard Cohen’in yaşadığı evin yakınında, Haruki Murakami’nin Sputnik Sevgilim romanındaki tenha kordondaki bir tavernaya oturup kalamata zeytinleriyle, feta peyniriyle, zeytinyağıyla şahane elliniki salatası söyleyerek soğuk bir şeyler içseydim hasretle kitaplara kendimi vererek böylesine bir yaz yazısı yazmazdım. İnsanın özlemini başlatan da dindiren de kitaplar olabiliyor.

[Ağustos 2017]

Küresel Yayın Piyasasında Eş Zamanlı Yayıncılık

Paula Hawkins

Takip ettiğimiz ya da hayranlık duyduğumuz bir yazarın, dünyanın neresinde yazarsa yazsın, yeni kitabının yayımlanacağını genelde sosyal ağlardan ya da internet sitelerinden anında haber alıyoruz artık. Bir gün bakıyoruz The Guardian gazetesinin internet sayfasına, Arundhati Roy yirmi yıl sonra yeni romanını yayımlatacakmış, heyecanlanıyoruz; bir başka gün Türkiye’deki yayıncısının sosyal medya hesabından kitabın çevirisinin tamamlandığını ve yayımının eli kulağında olduğunu öğreniyoruz. The Ministry of Utmost Happiness’in Mutlak Mutluluk Bakanlığı haline gelmesi (yayıncılıkta bir yapıttan genelde Türkçeye çevrilmemişse asıl dilindeki adıyla bahsedilir, ama Türkçeye çevrildikten sonra atıflar Türkçe adına göre yapılır) arasında neredeyse hiç zaman farkı olmuyor böylece. Çevirmeni Suat Ertüzün, kendisine önceden sağlanan kopya üzerinden tahminimce oldukça hararetli bir süreçte metni çevirmiş, yayınevi çalışanları da hummalı biçimde kitabı yayına hazırlamış ve geçen ay başında, başat yayın piyasalarıyla aynı anda yirmi yıldır kitabı bekleyen okurlara sunmuş oluyor Can Yayınları. Ama bu seri ve yoğun faaliyet oldukça az yazara nasip olan bir faaliyet ve arkasında yıpratıcı bir emek yatıyor her zaman. Peşine düştüğümüz yazar bir biçimde önem kazanmamışsa (best-seller, long-seller ya da ödüllü yazar gibi sıfatlar önüne konmamışsa) yayın bileşenlerinin yazarın yapıtını o dilin piyasasına getirmek için göstereceği çabanın cılız olacağını söylemek mümkün.

Mayıs ayı başında İngilizce kopyası yayımlanan Paula Hawkins’in Into The Water’ını neredeyse eş zamanlı biçimde (ay sonunda) Aslıhan Kuzucan çevirisiyle Karanlık Sular olarak İthaki tarafından yayımlanması, önceki romanlarının best-seller olmasıyla ve Türkiye’deki okurun dijital ya da basılı İngilizce kitaplara kolaylıkla erişip okuyabilir olmasıyla da çok alakalı. Sadece yayınevi yetkilileri hayıflanmazlar kendi çevirilerinin kitabın orijinal dilinden –hele İngilizceyse– bir kopyasına bir bakıma kurban gitmesinden, yazarın temsilcileri ve hatta yazar bile bu konuda endişeye düşebilir. Yıllar boyunca Paul Auster’ın bu konuda örnek olabilecek pek çok vakası olmuştur; işin sırrını, Orhan Pamuk’la yaptığımız bir sohbette anlamıştım: Auster’ın kitaplarının önce Fransızcada ve hatta Türkçede, İngilizce hardcover kopyasından önce yayımlanmaya gayret gösterilmesinin sebebinin, Auster gibi bir yazarı okuyabilecek okurların doğrudan kendi dilinden okuyabilmelerinden kaynaklandığını anlatmıştı; en son Kış Güncesi’nde yayınevinin hızlı davrandığını hatırlıyorum, ama şimdi 4321 söz konusu olduğunda, hem yapıtın devasa boyutundan hem de kompleks kurgusundan dolayı, kimsenin peynir ekmek bekler gibi Auster beklediğini düşünmemiş olmalı ki Auster ve kurmayları, henüz kulağımıza ulaşan bir fısıltı yok kitabın ne zaman Türkçe yayımlanacağına dair; ama eminim benim bu yazıyı yazdığım sıcak günde bir başka bilgisayarda Auster’ın cümleleri, uflaya puflaya da olsa, Türkçe yeniden söyleniyordur.

Benzer eş zamanlılık endişesi Haruki Murakami için de geçerli oluyor ve Türkiye’de yayımlanacak kitapları seçerken, mümkün mertebe İngilizceden önce çevrilebileceklere yönelmeye çalışılıyor: Kadınsız Erkekler geçen sene buradaki Murakami hayranları tarafından bir çırpıda Ali Volkan Erdemir Türkçesiyle okunmuştu, ama İngilizceden okumak isteyenler ancak mayıs ayında Philip Gabriel ve Ted Goossen’in çabalarıyla okuyabilme imkanı buldular Men Without Women derlemesini (gerçi kitaptaki öyküler Amerikan dergilerinde, özellikle The New Yorker’da peyderpey yayımlanmıştı ve pek çok Murakamisever zaten bulup üstünden geçmişti o öykülerin; Türkiye’de haftalık kitap eklerinde ya da edebiyat dergilerinde promosyon amaçlı yayımlanan yeni yapıttan birkaç öykü veya bölüm dışında sıkı bir yazarın metnine pek rast gelemeyiz, dünya edebiyatı söz konusu olduğunda; muhtemelen izin ve telif meselelerini çözme maharetine ve imkanına dergi yayıncılarımızın pek sahip olamamasından kaynaklanıyordur; bir zamanlar metinleri yazarlarından ve hak sahiplerinden habersiz yayımlayabilmek çok daha kolaydı, ama bugün bu yöntemlere yönelenlerin başları bir süre sonra ummadıkları biçimlerde ağrıyabildiğinden, pek tercih edilmiyor; –tekrar– ama kimi dergiler o kadar her şeyden azade bir yayıncılık yapıyorlar ki, Bukowski gibi isimlerin sosyal medyada dolanan sahte metinlerine de yer veriyorlar). 

Okurların stratejik kararları

Popüler isim Dan Brown olunca, muhtemelen eylül ayında yeni kitabı İngilizce yayımlanırken, Türkiye’deki yayıncısı da kitabı hemen raflara yetiştirecektir. Ama popüler isim İngilizce yazmayan birisi olduğunda, mesela Javiér Marias olduğunda, son romanını okuyabilmek kendi dilinde yayımlanmasından yıllar sonra olabiliyor: 2014’te İspanyolca yayımlanan Así empieza lo malogeçen yıl hardcover kopyasıyla Thus Bad Begins adıyla yayımlanmıştı; normalde dijital kopyasını da eksik etmiyor yayıncılar son yıllarda, ama Javier Marías’ın kendine özgü dilinden ve yine bir tür satış stratejisinden kaynaklı olduğunu düşündüğüm şekilde henüz İngilizce çevirinin dijital kopyasını almak mümkün değil; dolayısıyla bütçeyi zorlayan bir biçimde hardcover kopyasını getirtmek ya da İspanyolcasının peşine düşmek dışında yeni Marías romanını okuma imkanı henüz yok ve kim bilir Türkiye’deki yayıncısı ne zaman önümüze getirecektir bu metni. İngilizce yayınlarda hardcover adı verilen ciltli baskıların ilk etapta, bir süre sonra da paperback adı verilen karton kapaklı ve belki de cep boy ya da okuma kulübü kopyaların ikinci etapta yayımlandığını; dijital kopyaların da fiyatlarının orantılı olarak hardcover döneminde pahalı, paperback yayımlandıktan sonra ucuzladığını söylemek gerekir. Bazen bu farklı baskılar arasında okur stratejik kararlar verebiliyor: Bir yazarın kitabının ucuz kopyasının çıkmasını bekleyebiliyor, çok tutkunu değilse. Yazarların temsilcileri ve yayınevleri de, bu konuda karşı strateji geliştiriyor, bekleyen okurları süründürüyor ya da pahalı kitaba yöneltiyor. Bütçe endişesiyle kaç zamandır J. M. Coetzee’nin The Schooldays of Jesus romanının ucuz dijital kopyasının çıkmasını bekliyorum, ama henüz vuslata erebilmiş değilim. İşin kötü yanı, pek çok kitabı çevrilmiş olsa da, Coetzee’nin “Jesus” romanlarını henüz Türkçedeki yayıncısı dilimize aktaramadı; Nobel Ödüllü sıfatı taşıyan, entelektüel çevrelerde oldukça dikkatle takip edilen Coetzee gibi bir ismin, bırakalım yeni yapıtını alelacele yetiştirmeyi, eski yapıtlarının yeni baskılarını yapmanın bile buradaki yayınevinin pek işine geldiği söylenemez. Muhtemelen haklı sebepleri vardır: Ticari açıdan “fenomenleşmemiş” bir yazara neden yatırım yapsınlar! Ticari kıstaslarla yayıncılık yapmanın küresel tezahürleri ancak bir avuç isme yarıyor, geri kalanı için henüz üretim ve yayım hatlarında pek yer yok.

[Temmuz 2017]

Zihnin Labirentlerinde Müziğin Peşinde: Murakami ve Ozawa

Seiji Ozawa

Paul Auster’ın 4321 romanında, Archie Ferguson adında sıradan bir insanın biyografisini okuyoruz; roman o kadar kapsamlı ki, dört farklı olasılıkta Archie’nin hayatını öğreniyoruz. 1947’de dünyaya gelmiş Ferguson, büyürken kimi zaman ailesinden birisinin kimi zaman da bir arkadaşının vasıtasıyla kültürle tanışıyor; kah edebiyatın başyapıtlarını okuyor kah Avrupa sinemasına merak salıyor, kah popüler ya da klasik müzikle ilgileniyor. Kendi çocukluğumu düşündüğümde, gittiğim gösteriler arasında tiyatro, sinema ve müze sergisi dışında bir konser –hele ki klasik müzik, bale, opera türünden bir yapıt bulunmadığını– hatırlıyorum; bunda metropolün yanı başındaki çorak bir endüstri taşrasında büyümüş olmamın etkisi yüksektir herhalde. Evdeki plaklardaki kayıtlar, radyoda denk gelinen müzikler, kitaplıkta bulduğum 100 bestecinin kısa biyografisini içeren bir kitap ve pazar günleri televizyonda Hikmet Şimşek’in yönetiminde icra edilen “Pazar Konserleri” dışında klasik Batı müziğiyle pek temasım olmamıştı. Halbuki popüler müziklerin plak, video, kaset ya da gençlik dergisi kanalıyla yaşam alanıma sızma oranı çok yüksekti. Dolayısıyla çocukluğumun bir safhasında piyano eğitimi almak istemem şaşırtıcıydı; ama uyduruk bir org ile, kentin pek de bilinmeyen bir müzik hocasından birkaç ders aldıktan sonra, hocanın benden popüler bir melodiyi kulaktan çıkarmamı istemesiyle bu dersleri artık istemediğimi belirterek hüsranla sonlandırmam gayet tutarlı bir gelişmeydi sanırım. Sonra bilişim olanaklarının artması, üniversite için metropole taşınmam ve özellikle Borusan Müzik Merkezi’nde karıştıracak pek çok kayıtla kitap bulmamla birlikte bugüne geldim ve Haruki Murakami’nin Japon kondüktör Seiji Ozawa’yla müzik hakkındaki sohbetlerini içeren Absolutely on Music kitabını okurken internetten Mahler’in çeşitli senfonilerini arka arkaya dinleyerek açığımı kapatmaya çalışıyorum; neredeyse 40 yaşında.

Haruki Murakami’yi ilk okumaya başladığımda yazarın müzikle olan ilgisinden çok anlatılarının sakinliği, absürt ve sürreal boyutları olmasına rağmen gayet yaşanabilir gözükmesi ve aylak kahramanlarla dolu olması beni çarpmıştı sanırım. Hayatın tüm hayhuyu içinde bir kenarda kendi iç sıkıntılarında odaklanarak fanteziler kuran ve mümkünse tüm hayatını yine hiçbir şey yapmadan geçirmeye niyetliymiş gibi gözüken erkeklerle kadınların, bir anda kendilerini içinde buldukları labirentlerde, arayışlarda ve serüvenlerde sakinliklerini koruyarak adım adım ilerlemelerine hayran olmuştum galiba. Daha sonra Murakami hayranlığının neredeyse bir hastalık boyutuna geldiği yıllar başladı. Çevremdeki pek çok okur tek tek Murakami’ye çekildi, Türkiye’de de kitapları yayımlanmaya başladı, fenomen tüm dünyayı sardı, ben de ulaşabildiğim her kitabını mutlaka edinmeye, okumaya başladım. Bu süreçte Murakami’nin önce yazar, sonra çevirmen, bir dönem caz bar işleten bir müzik meraklısı ve bir maratoncu olduğunu öğrendim yazdıklarından; herkes gibi. Şimdiyse, Absolutely on Music kitabında Ozawa’yla sohbetlerinden anladığım kadarıyla, muazzam bir klasik müzik birikimi olduğunu da öğrenmiş oldum. Dünyanın çeşitli kentlerindeki farklı senfoni orkestralarının performanslarını izlemeye sıklıkla gidiyormuş Murakami; böylelikle, popülaritesinin de avantajıyla, harikulade insanlarla –örneğin Japonya’nın çıkardığı ve Batı müzik kurumları tarafından kabul edilen en önemli kondüktörlerden Seiji Ozawa’yla– dostluklar kurmuş.

Edebiyat, genelde iki çizgi arasındaki bir satır boyunca yirmi küsur harfi farklı sesleri okuyana hatırlatsın diye arka arkaya dizerek, çizerek, yani yazarak yapılıyor. Müzik ise, beş çizgilik bir satıra notaları yerleştirerek ve birtakım işaretler bırakıp okuyana talimatlar vererek oluşturuluyor; en azından anlayabildiğim kadarıyla. Bir okur olarak, harflerle ortaya çıkan ifadeleri yılların alışkanlığıyla hızlıca deşifre edebiliyorum. Müzik notalarını deşifre etmek için ise o alanda uzmanlaşmış olmam gerekirdi elbette; ama Seiji Ozawa’nın ifadelerinden anladığım kadarıyla, tıpkı sözlüklerle ve yardımcı kitaplarla çalışan hamarat ve odaklanmış bir okurun yoğunluğuyla bir kondüktör, besteci ya da müzisyen de kağıt üzerindeki notaları deşifre edebilir, melodileri zihninde oluşturabilir ve muhtemelen oldukça yorucu bir zihinsel faaliyet neticesinde bir konçertoyu ya da senfoniyi, hiçbir müzik aleti çalmasa bile işitebilir, yani müziği okuyabilir. Hatta Murakami’nin söyleşinin bir kısmında belirttiği üzere, çevirmenin önündeki metinde tam olarak kavrayamadığı ifadelerin ne olduğunu çözebilmesi için saatlerce düşünmesi gibi, notaları okuyan Ozawa gibi bir müzik adamı da, hangi ifadenin nasıl icraya dönüşeceğini bulabilmesi için uzun uzun zihinsel emek harcamak durumunda kalabiliyor. Dijital koşullarda yaşayan ve her an her cihazından ses ve müzik fışkıran bir zamane insanı olarak, Ozawa’nın gençliğinde yaşadığı odada piyanosu olmadan notalara bakarak zihninde melodileri çıkarmasını, onlarca müzisyenin saniye saniye nasıl davranarak hangi melodileri birbirine bağlayacağını bulmasını kafamda canlandırmaya çalışırken, ne büyük bir zihinsel labirentin içinde bulmacaları çözen muazzam bir kahraman olduğunu idrak ediyorum. Murakami’nin Ozawa’yla söyleşisi, klasik bir roman formunun dışında ama hayalgücümü böylece çalıştırmaya başlayınca özel bir romana dönüşüyor. Hele Ozawa’nın röportajın gerçekleştiği dönemde ağır bir hastalık sonrası toparlanma sürecinde olduğunu, 80’lerindeki kondüktörün bedensel açıdan zayıflamış olsa da ruhsal açıdan tutkusu, mesleği ve profesyonelliği sayesinde nasıl da maestroluğunu koruyarak, her performansta tükeneceğini bile bile dinçleştiğini anlayınca, “gerçekten yaşayan bir insan” olmasına rağmen benim için apayrı bir Murakami karakteri haline geldi Sensei Ozawa.

[Nisan 2017]

Nergisin Ekosu: Paul Auster ve Siri Hustvedt Çifti Hakkında Bir Spekülasyon

Siri Hustvedt

Haruki Murakami’nin son dev yapıtı 1Q84’ü beklerken gündelik hayatıma soğukkanlılıkla devam ediyordum, ama ne zaman kitabın İngilizce bir nüshasının ulaşabildiğim kitabevlerinden birine vardığını internet üzerinden öğrendim, o anda bilgisayarı açık bırakarak ve her ne çalışıyorsam onu yarıda kesip yola koyuldum. Bir koşu gidip kalın ciltli kitabı alıp eve dönmem üç saati bulmuştu. Romanı okurken özellikle matematik öğretmeni ve yazar Tengo’nun, bir nevi Faust anlaşması yaparak hayalet yazar olmayı kabul ettiği Fuko-Eri’yle arasında geçenleri okurken, aklımda şöyle bir şeytani spekülasyonun canlanmasını engelleyememiştim: Güzel ve genç bir kadın yazarın yayın sahnesinde metnin sahibi görüneceği kitabı, pek de çarpıcı bir fiziksel görünüş sergilemeyen ve sıkılgan bir karakter olan erkek yazarın yazması örneklendiğine göre, romanın asıl yazarı da benzeri bir durumu yaşamış olamaz mı? Belki de Haruki Murakami de benzeri bir teklif almıştı zamanında ve bir başka yazar için hayalet yazarlık yapmıştı, hiçbir okurun ruhu duymadan. Zihnimde en çok, bir zamanlar Mutfak dahil pek çok kitabını okuduğum Banana Yoshimoto’yu yakıştırdım bu spekülatif senaryoya ve sapkınca alternatif bir evrende Banana’nın kitaplarını Murakami yazmış gibi o güne kadar okuduğum tüm kitaplarını birbirine karıştırdım. Aklı başında hiç kimseye tavsiye etmeyeceğim bu spekülatif yorum beni hem eğlendirmiş hem de mutlu etmişti. Önümüzdeki yazarları ve metinlerini nasıl okuyup yorumlayacağımız biz okurlara kaldığına göre, gerçekliğini bilmesek de böylesi spekülatif bağlantılarla bakabilme özgürlüğüne sahibiz. Elbette bunları mesnetsiz ortaya koyarak gerçekmiş gibi gösterirsek hiç de hayırlı sonuçlar ortaya çıkmayabilir. Yine de bizzat yazarlar böylesi kimlik oyunlarına sık sık kalkışıyorsa, biz okurlarının da yapması garip karşılanmamalı.

Yıllar sonra Paul Auster’ın son dev yapıtı 4321’i bekliyorum yine, ama soğukkanlılığımı korumak yerine, yukarıda anlattığım fantezinin bir benzerini daha roman dijital raflarda gözükmeden önce kurmaya başladım. Üstelik kimin neyi yazdığının karıştığına dair spekülasyonu Auster ve eşi Siri Hustvedt üzerinden kuracağım. Felsefi olarak hafıza ve kimlik, edebi olarak da gerçekler ve sanrılar üzerinden çok fazla oynayan iki edebiyatçının/akademisyenin evliliği, pek çok farklı yapıtlarını okumuş bir okurları olarak böylesi bir fantezi kurmama zemin sağlıyor. Elbette bu sürecin -kendi adıma- bir tür okur psikanalizi olacağının da farkındayım. Bir nevi yazar babalarımdan birini ve sonradan tanışmış olsam da kendimi okumaktan alıkoyamadığım eşini, okur ve hatta yazar olarak uzandığım divanda, bir bakıma analitik olarak parçalamış olacağım.

Kahramanları hızlıca tanıtmak gerekir: Paul Auster daha çok biliniyor. 1947 doğumlu Auster, ilk eşi şair ve öykücü Lydia Davis’le 1974’te evlenip 1977’de boşandığı sıralarda, daha çok varoluşçuluk akımının etkisinde şiirler yazan entelektüel bir bohemdi. 1981’de Siri Hustvedt’le ikinci evliliğini yapmadan hemen önce yazmaya başladığı Yalnızlığın Keşfiadlı otobiyografik kurguyla ve müstear adla yayımlanacak olan başka bir dedektiflik romanıyla 1982’de kendi karakterini bulmuştu. Otobiyografik kurgu ve dedektiflik türünün yöntemleri, varoluşu sorgulayan düşünce biçimiyle birleşince, ilk başyapıtı New York Üçlemesi’ni oluşturan üç metin -Cam Kent, Hayaletler ve Kilitli Oda- arka arkaya geldi. Anne Frank’tan esinle yazılan distopik Son Şeyler Ülkesinde, en sevdiğim Auster romanı Ay Sarayı, metaforik yönleri çok fazla olan Şans Müziği seksenler boyunca yazdığı diğer romanlardı ve Auster’ı bildiğim, sevdiğim yazar haline getirdi. Bu süreçte eşi Siri Hustvedt daha çok akademik yaşamdaydı: 1986’ya kadar Columbia Üniversitesi’nde varoluşçu felsefe boyutu yüksek olan okkalı bir edebiyat doktorası üzerinde çalışıyordu. Doktorasını verince kendi edebiyatıyla ilgilenmeye başlayan Hustvedt’in ilk kurgu yapıtı Gözbağının Ardında’ydı. 1992’de yayımlanan Siri’nin bu kitabının anlatıcısı Iris’in, Auster’ın aynı yıl yayımlanan -ve bana göre bir başka başyapıtı olan- Leviathan’ın anlatıcısı Peter Aaron’un da eşinin adı olması, bugün kurguladığım spekülasyonun ilk delili. Ayrıca bu romanın Don DeLillo’ya ithaf edildiğini fark ettiğimden beri Leviathan’daki -gerçek hayattaki Ted Kaczynski’nin yansıması olan- Benjamin Sachs karakterini Don DeLillo olarak tahayyül ederim. 

Doksanlardan itibaren Auster’ın edebiyatı inişli çıkışlı bir çizgi izlemeye, sinema hayatında fazla yer kaplamaya başlar. Yine de -benim de dahil olduğum- geniş bir takipçi kitlesini, Wayne Wang’la çektiği Duman veSurat Mosmor filmleriyle toplar. Kendisi de birkaç film yöneten Auster, sinemada aradığı tatmini bulamaz, ama bu süreçte romanlarında sinema referansları çok fazlalaşır. Kimi zaman adeta film analizlerinden oluşan geniş bölümler yazar, 2002’deki Yanılsamalar Kitabı ya da 2010’daki Sunset Park’taolduğu gibi. 2003’teki Kehanet Gecesi romanındaysa, anlatıcının Kâğıt Sarayı adlı kırtasiyenin sahibi Bay Chang’la kitapta kurduğu ilişkiyi, Auster’ın Wayne Wang’la kurduğu ilişkinin yansıması olarak algılamak mümkün. (Zaten aynı romanda kurulmuş aşk üçgenini de -aşırı bir yorumla- Paul-Siri-Don üçgeni olarak da okumuşluğum olmuştur.) 

Siri Hustvedt’in de, özellikle 2003’te yayımlanmış Sevdiklerim romanında sanat tarihçisi bir adam ile şeytani yetenekleri olan bir ressam adamın, eşleri ve çocukları üzerinden kurguladığı ilişkilerini de, haddimi aşarak benzer spekülatif gerçek yaşam bağları arayarak okumuşumdur. Hustvedt neredeyse tüm yapıtlarında kurgusunu sanat teması üzerine oturtur. Karakterleri durmadan kendilerini analiz eder. Metinlerinde felsefeyi ve sanat öncelikli olmak üzere her türden  yaratıcılığı birleştirir. Sanatsal yapıtları üç boyutlu betimleyerek bir bakıma pek çok kukla tiyatrosu yaratır. Bu kukla tiyatroları bana hep Auster’la bir yankılanma hissettirmiştir. 2014’te yayımlanan son romanı The Blazing World’de Hustdvedt bugüne kadar yarattığı en kapsamlı meta anlatıyı oluşturur. Çok yoğun olarak fragmanlaşma ve kimlik oyunları içeren bu romanının ana teması, sanat dünyasında erkek egemenliğidir. Bir sanat simsarının karısının, ancak kocası öldükten sonra, seçtiği üç erkek sanatçının kimliği altında kendi eserlerini sergileyerek kabul görmesi söz konusudur. Romandaki kimlik değişmeceleri, alternatif kurguların sanatçı tarafından tasarlanması, kimin kim olduğunun karışması belki de Auster’ın 4321’de aynı kişinin dört farklı yaşam olasılığını yazmasını önceliyordur. Bir bakıma nergis-eko ilişkisi kurulmuş olabilir Auster-Hustvedt evinde. Yıllardır aynı evde yaşayan iki sevgili yazarın hemhal olmaları belki de yapıtlarında da gerçekleşiyordur, kimin kim olduğunun pek önemi kalmıyordur. Hatta Frankenstein’ı Mary Shelley’ye yazdıran, eşi Percy Shelley ve Lord Byron’la girdikleri iddialaşma gibi pek çok oyun oynanıyor olabilir. Ne olursa olsun en önemlisi biz okurlarına bu çiftin merakla beklenen okkalı yapıtlar gönderiyor olmaları.  
[Şubat 2017]

Okur İçin İşaret Fişeği: IMPAC 2013

Kevin Barry

Ödüller “işaret ederler” okurlara. Yazarlara da, maddi getirilerin ve prestijin yanı sıra, meraklı yeni okurlar kazandırdığı söylenebilir. Dublin’de IMPAC şirketiyle birlikte kütüphanelerin verdiği ödüle, bu yıl Kevin Barry’nin City of Bohane (Bohane Kenti) adlı ilk romanı layık görülünce, meraklı bir okur olarak kitabın peşine düştüm. 

1996'dan beri dünyanın çeşitli yerlerindeki kütüphane okurlarının önerileriyle belirlenen liste doğrultusunda verilen bu ödülden, Benim Adım Kırmızı’yla Orhan Pamuk alınca haberdar olmuştum. O zamandan beri raflarıma ekleyeceğim yeni yazarları belirleyen bir işaret fişeği olarak bu ödülü de kullanırım. Üstelik sadece kazananları değil, ne de olsa kimi zaman adaylar kazananlardan çok daha çarpıcı olabiliyor. Örneğin 1999’da kazanan Andrew Miller’ın Ingenious Pain'i (Maharetli Acı) pek ses getirmezken, adaylar arasında Don DeLillo’nun Underworld (Dünyaaltı) ya da Haruki Murakami’nın Zemberekkuşu’nun Güncesi ve Bernard Schlink’in Okuyucu’sunun bulunması iyi bir örnek olabilir. (Benim Adım Kırmızı’nın en önemli rakibi ise Jonathan Franzen’in Düzeltmeler'iydi.) Bu sene de, önemli rakipler arasından sıyrılmış Barry: Houellebecq’ten Harita ve Topraklar, Murakami’den 1Q84, Otsuka’dan Tavan Arasındaki Buda ve yine Miller’dan Pure (Saf) gibi... 

İrlanda, İngilizceyi kendine özgü kullanarak sağlam bir edebiyat geleneği üreten bir ülke. Anglosakson Britanya’yla dinsel, idari ve ekonomik aşk/nefret ilişkisi geliştiren, müthiş kıtlık ve yoksulluk dönemleri geçirirken yeni dünyaya durmadan insan gönderen, klanlaşmanın çeteleşmeyi andırdığı, gerçekliğinin sık sık kurguya karıştığı bereketli bir diyar. Joyce ve Beckett kuşağından Toíbin, McCann, Doyle kuşağına mütemadiyen sıkı işler üretiliyor İrlanda’da. (Colm Toíbin ve Columm McCann’in 2006 ve 2011’de IMPAC aldığını belirtelim.) Egemen dili arsızca kırmaktan çekinmeyen bağımsız bir edebiyatın böyle bir gelenek oluşturması şaşırtıcı değil elbette. Kevin Barry, bu kuşağın pek genç olmamakla birlikte, yeni temsilcilerinden sayılır. 1969 doğumlu yazarın, There are Little Kingdoms (Küçük Krallıklar Var) adıyla ilk öykü derlemesi 2007’de çıkmış. 2011’de bahsi geçen romanı yayımladıktan sonra, geçen sene bir öykü derlemesi daha okurlara sunulmuş: Dark Lies the Island (Adaya Karanlık Çökünce). XXI. yüzyılda dünya çok kültürlü ve enformasyon ağlarıyla iç içe geçmiş, dolayısıyla Barry’nin öykülerindeki konu seçimleri diskolardan küresel terörizme yayılan bir çağdaşlıkta. Dili ise -özellikle karakterlerini konuştururken- yoğun aksanlı, en azından buradan aşina olamadığımız, çözmek için çaba gerektiren ama oldukça eğlenceli. İskoç kült yazar Irvine Welsh’in dili de benzer yoğunlukta bir aksan taşırdı, nitekim elimdeki City of Bohane (Bohane Kenti) nüshasının daha kapağında Welsh’in Barry’yi muştulayan bir övgüsü bulunuyor: “Bu adalardan yıllardır çıkan en dikkat çekici ve özgün yazar.”

Joyce dilli Tarantino şekilli bıçkın İrlanda sokakları

City of Bohane’e (Bohane Kenti) gelince: Bohane, İrlanda’nın batısında, kurgusal bir kent (yazar Porto’dan esinlendiğini söylüyor). 2053 yılında her türden mahallenin çeteleri, New York Çeteleri filmini andırır biçimde birbirleriyle kapışmaktadırlar. Şehrin gösterişli mahalleleri villa siteleri ve apartman bloklarından oluşurken, iki yüzyıl öncesinin Manchester’ını andıran pis endüstri mahalleleri Bohane nehrine kıyılanmıştır. Ana caddeler ve kıyı şeridinin temiz kısmı, caz çağını andıran mekanları ve polisiyelerden çıkmış izlenimi veren karakterleriyle doludur. Roman iki aks üzerinden ilerliyor: Çete savaşları ile en gösterişli çetenin, aynı zamanda şehrin kodamanlarının lideri, eşi ve eşinin eski sevgilisi, kendisinin de kan davalısının arasındaki aşk üçgeni. Karakterler dış görünüşlerinin, kıyafet tarzlarının ayrıntılı tasvirleriyle çizgi roman estetiğini andıran tipler, kurmaca diyalektleriyle de 2053’ün bıçkın sokak dilini yansıtıyorlar. Teknoloji pek de hakim değil Bohane metropolüne, daha çok Steam Punk tarzında olduğu gibi primitif: Otomobillerin yerine tramvaylar, telefonun yerine mektuplar kullanılıyor. Ortamda bir Mad Max atmosferi hakim; çetelerin birbirleriyle yaptıkları meydan savaşları ve çetelere hükmetmek için birbirlerini ekarte etmeye çalışan liderler ve yardakçıları bu ortamı sağlıyor. 

Muhtemelen filme aktarılacaktır, zaten sinematografik bir yaklaşımla yazılmış: Barry bilinçli bir şekilde Amerikan televizyon dizilerinde yaygın olarak kullanılan estetiği ve kurgu temposunu (kısa ve seri bölümler) kullandığını belirtiyor. Joyce ile Tarantino’nun işbirliği yaptığı bir roman denebilir City of Bohane’e. Biz coğrafi ve kültürel olarak uzak olan okurlar için böyle gözükürken, İrlandalılar için kendi tarihlerinin bir özeti yer alıyor romanda, en azından bazı yorumlara göre. Bir İrlandalı nasıl karşılar yapıtı bilemem ama metropol kavgalarına aşina olduğumuz bugünlerde biz kendi geleceğimizi de görebiliriz Bohane meydanında.

[Eylül 2013]

Birkaç Britanyalı: Manevi Arayışlar, Uzakdoğu ve Murakami

Sabitfikir üzerine hararetli tartışmalar başladı. Yazarlar protesto amacıyla yazdıklarının silinmesini istiyorlar siteden. İyi fikir mi bu emin değilim. İşgalcilerin temizliğine destek vermek gibi geliyor bana bu davranış. Geride izimiz kalmalı mutlaka... Silinip gitmemeliyiz terk etmek zorunda bırakıldık diye. Biraz telaşla yazıları buraya taşıyorum, zamanla pürüzlerini gideririm umarım.

Eylül ayında Türkiye’de Alain De Botton’un yeni kitabı, henüz dünyada yayımlanmamışken, kitabevlerine dağıtıldı: Ateistler İçin Din. Özellikle ülkemiz için provokatif bir mesele üzerine kaleme aldığı denemelerinden oluşan yapıtı, başka ülkelerde muhtemelen bu kadar etkileyici olmayacaktır, ama yine de ilham almak için yapıtına göz atan pek çok okur çıkacaktır. İngiliz edebiyatından süzülen yapıtlar, okurlar tarafından aklını ve ruhunu besleyen ilham kaynakları olarak kullanılmaktadır genellikle, çünkü edebiyatçı orada ufuk açabilmekte, insanların sıradan yaşamlarının olasılıklarını artırmaya yardımcı olmakta. De Botton doğrudan bu manevi meselelere salvolar düzenleyen, felsefeyi metinlerine katık yapan bir yazar gerçi, ama işin ilginç yanı İngiliz edebiyatında romanlarıyla tanınan bazı yazarların da son zamanlarda manevi meselelerle yoğun olarak ilgilenmeye başlamış olması.

Örneğin Julian Barnes. 2011 Man Booker ödülü adaylarından biri olduğu açıklanan Barnes için bu yıl açıkçası yoğun geçiyor. Haziran ayında içinde dokuz öykü barındıran yeni öykü derlemesi Pulse yayımlanmıştı, okur için hazmedecek zaman geçmeden Eylül başında da novella boyutundaki The Sense of an Ending yayımlandı. 40’larda doğmuş bir kuşağın oluşum ve günümüz toplumuna uyum sağlama süreçlerine her zamanki Barnes mizahı/melankolisiyle baktığı yapıt, şimdiden övgüler toplamaya başladı ve Barnes’ın adaylığını sağlama aldı. Daha önce iki kez bu ödüle aday gösterilmesine rağmen alamaması da göz önüne bulundurulduğunda, bu sene şeytanın bacağını kırabilir. Biz Türkçe okurları da eksik değiliz Barnes’ın kaleminden: Ayrıntı Yayınları alıştığımız gibi Serdar Rifat Kırkoğlu çevirisiyle, Barnes’ın denemeciliğinin önemli örneklerinden birini, Korkulacak Bir Şey Yok’u yayımladı. İşte ölüm ve sanat etrafında kurulmuş bu yapıt, De Botton’un yapıtı gibi, inançsızı biraz daha Tanrı düşüncesiyle haşır neşir kılmaya çalışıyor. Acaba Britanyalılar ölümü son zamanlarda yoğun olarak düşünmeye mi başladılar, yoksa benim okuduğum yazarlar yaşlanıyor mu?

Türkçe’ye dört kitabı kazandırılmış Tim Parks, çok renkli bir kişilik ve hem denemeleri hem de romanlarıyla ilgi çekiyor. 1954’de Manchester’da doğmuş olmasına rağmen 80’lerden beri İtalya’da, Verona’da yaşayan Parks, Britanya’dan çok Avrupa’nın sesini tercih ediyor romanlarında. Kanat Kitap, Parks’ı genelde –Kader ve Eurupa– Roza Hakmen’e çevirterek Avrupalılığının hakkını veriyor, ama aslında John MacDowell adıyla yayımladığı Mimi romanlarını da Aslı Mertan’a çevirttirmişler. Calvino’nun, Tabucchi’nin, Calasso’nun çevirmeni olduğu için, dili kullanma biçiminin Avrupai gelmesine şaşmamak gerekir. On beş romana ve öykü kitabına imza atmış olan Parks’ın, ağırlıklı olarak İtalyan hayatı üzerine (komşuluk ilişkileri, eğitim sistemi, çeviri meseleleri, yazını, futbolu –Verona futbol takımıyla geçirdiği bir seneyi anlattığı bir yapıtı bulunuyor–, Medici ailesi) yazdığı denemeleriyle de dikkat çekiyor. Son yazdığı Teach Us to Sit Still: A Sceptic's Search for Health and Healing adlı denemesiyle, manevi meseleler üzerine eğilen inançsız Britanyalı profilini güçlendiren isimlerden oldu.

Maneviyat meselesiyle kıyısından köşesinden ilgilenen bir başka yazar da, son zamanlarda favori Britanyalım haline gelen Geoff Dyer. Kültürel birikime yatırım yapmış Dyer, hem romanlarını kültürel pastişler olarak düzenliyor, hem de sağlam denemeleriyle son dönem İngiliz mizahi deneme geleneğinin nadide örneklerini sunuyor. Son yapıtlarından Jeff in Venice, Death in Veranasi bir bakıma modern Avrupalının manevi arayışının eriştiği boyutları tiye alan sağlam bir anlatı. Kitabın ilk bölümü Venedik Bienali’nde bir gazetecinin yaşayabileceği haz dolu mükemmel ilişkiyi aktarır okurlara. Çılgın partilerle dolu Venedik kanallarında ve meydanlarında rüya gibi zamanlar geçiren anlatıcı, ikinci kısmında, Hindistan’ın ölülerin yakıldığı padoklarla dolu Ganj kıyısındaki Veranasi kentinde mükemmel kutsallığın içine gömülmeye başlar anlatı boyunca. Doğu bilgeliğinin peşindeki Avrupalılar ve Veranasi’de kurdukları gezgin kolonisi, batılı göz için her zaman şaşırtıcı olmuş maddi koşulların kirliliği ve yerlilerin hiç durmadan turistlerden kazanç elde etme çabası, maneviyatın kuvvetlenmesiyle guruluk mertebesine yükselme arzuları Dyer’ın ciddi ciddi anlatırmış gibi yaparak matrağa aldığı meseleler. Açıkçası benim bir Britanyalının mizahından ve pragmatizminden beklediğim de bunlar.

Murakami’yi beklerken 

Ekim’in 25’inde, Haruki Murakami’nin beklenen romanı 1Q84’ün İngilizce baskısı, hem ABD’de hem de Britanya’da Jay Rubin ve Philip Gabriel çevirisiyle yayımlanacak. Sanırım Japonca ve bugüne kadar çevrildiği (İspanyolca, Almanca, vs.) birkaç dili bilenler dışında büyük bir kitle günümüz romanının bu büyük ustasının son başyapıtına ulaşabilecek. Birkaç ay öncesinden dalgaları kıyılarımıza gelmeye başladı bile: The New Yorker kitaptan “Town of Cats” adlı bir bölümü yayımladı, facebook üzerinden Haruki Murakami sayfasını takip edenler ilk bölümü okuma fırsatı buldu, internetten erken sipariş verme kampanyası başladı. (Tam bu esnada, Murakami’nin sayfalarını kontrol ederken Umberto Eco’nun da yeni bir yapıtından haberdar oldum: İngilizcesi The Prague Cemetery. Ve anladığım kadarıyla Eco, Foucault Sarkacı’na geri dönüyor. Son yıllarda çok haşır neşir olduğumuz gizemli örgüt paranoyalarının müsebbibi kendisini ifşa edecek sanki, tanıtımlardan anladığım kadarıyla.) Geri sayım heyecanla devam ediyor.

Bu esnada ekmeğini Uzakdoğu’da arayan bir Britanyalıyla oyalanabiliriz: David Mitchell. Neredeyse tüm romanları çok katmanlı, çok metinli, durmadan şekil değiştiriyor. Türkçe olarak Doğan Kitap tarafından yayımlanan Mitchell’ın beş romanından üçü sessiz sedasız çevrilmiş, raflara konmuştu bile: Hayalet Yazılar, Siyah Kuğu Parkı, 9. Rüya. Bu ay başyapıtı Bulut Atlası da Bilge Nur Gündüz çevirisiyle yayımlandı. Türkiye’deki yayınevi yetkilileri umarım ellerindeki bu yazarın değerini biliyorlardır ve gerektiği özeni gösteriyorlardır, çünkü dünyada Mitchell’a gösterilen ilgi gittikçe artıyor. Henüz Türkçeye çevrilmemiş son romanı Ten Thousand Autumns of Jacob de Zoet övgüyle karşılanırken, ünlü Alman yönetmen Tom Tykwer tarihin farklı zaman ve mekânlarındaki beş farklı anlatıcının birbirine karışan hikâyelerinden oluşan Bulut Atlası’nı sinemaya aktarmakla meşgul. Benim açımdan Mitchell’ı Murakami’nin geçici ikamesi yapan da bu farklı anlatıların (kimisi rüya katmanında bile olabiliyor) iç içe geçmesidir zaten. Bir bakın, belki sizin de hoşunuza gider bu katmanlar.

Yine hayatını büyük oranda Japonya’da geçirmiş bir başka İngiliz yazar da Murakami sabırsızlığına derman olabilir. Önceleri Britanya’daki taşra kasabalarını, maden grevlerini ve futbol ortamını romanlarına taşımış olan, kendine özgü bir polisiye tarzı geliştirmiş, genç kuşağın önemli yazarlarından David Peace on beş yıl süren Japonya macerasını bir üçlemeyle romanına aktarıyor. Amerikan işgali altındaki Japonya’daki suçlarla başa çıkmaya çalıştığı üçlemesinin Türkçe olarak da yayımlanan ilk kısmı Tokyo Sene Sıfır’ın ardından Occupied City’i de iki sene önce yayımlamıştı Peace. Üçlemenin son ayağında, Tokyo’yu yeniden kazanması gerekiyor: Tokyo Regained.

Ama eninde sonunda Murakami’nin romanı gelecek ve Tengo ile Aomame’nin iç içe geçmiş hikâyelerini okumak için elimdeki tüm kitapları sonra okunacaklar rafına kaldıracağım.  Bir okur olarak benim maneviyatımı da Murakami güçlendiriyor, ne yapalım...

[Ekim 2011]